از گذشتههای دور تا امروز، انسان همواره در جستجوی راهی برای مقابله با گرما و ایجاد آسایش حرارتی بوده است.
اما مسیر دستیابی به اولین دستگاه خنککننده مکانیکی، سفری طولانی و شگفتانگیز در تاریخ علم و مهندسی محسوب میشود.
از بادگیر تا تبخیر:
در روزگار باستان، ایرانیان با بهرهگیری از بادگیرها، قناتها و حوضهای آب، با نبوغی مثالزدنی فضاهای مسکونی را خنک میکردند.
هوا پس از عبور از مسیرهای مرطوب، خنک شده و به درون ساختمان هدایت میشد؛ روشی که میتوان آن را پایهگذار تهویه طبیعی دانست.
در مصر و روم نیز از تبخیر آب یا گردش آن در دیوارهها برای تعدیل دما استفاده میشد.
این روشها گرچه ساده بودند، اما بر اصول علمی خنکسازی تبخیری استوار بودند.
از آزمایش تا فناوری — قرن هجدهم و آغاز علم تبرید:
در قرن هجدهم، دانشمندان کشف کردند که تبخیر مایع موجب جذب گرما از محیط میشود.
در سال ۱۷۵۶، «ویلیام کولن» استاد دانشگاه گلاسگو، با تبخیر اتر در خلأ موفق شد برای نخستینبار یخ مصنوعی تولید کند.
این آزمایش علمی، سنگ بنای اصلی فناوری تبرید در آینده بود.
تولد اولین دستگاه خنککننده مکانیکی:
در سال ۱۸۳۴، جاکوب پرکینز مهندس آمریکایی، نخستین دستگاه تبرید تراکمی بخار را طراحی و ثبت کرد.
در این دستگاه از اتر (Ether) به عنوان مبرد استفاده شد و اجزایی شامل کمپرسور، کندانسور، شیر انبساط و اواپراتور وجود داشت.
سیستمی که او ساخت، اولین چرخه بسته تبرید در تاریخ بود — چرخهای که اساس کار تمامی چیلرها و یخچالهای امروزی را تشکیل میدهد.
گامهای بعدی در صنعت تبرید:
پس از پرکینز، در سال ۱۸۵۶ «جیمز هریسون» در استرالیا دستگاه تبرید صنعتی را توسعه داد و آن را برای سرد کردن آبجو و گوشت در کارخانهها به کار گرفت.
اما نقطه عطف اصلی در سال ۱۹۰۲ رقم خورد؛ زمانی که ویلیس کریر (Willis Carrier)، نخستین دستگاه تهویه مطبوع مدرن را برای کنترل دما و رطوبت در یک چاپخانه طراحی کرد.
این اختراع، سرآغاز عصری نو در صنعت تهویه مطبوع (HVAC) بود و تا امروز الهامبخش طراحان سیستمهای سرمایشی در سراسر جهان است.





